Büyük Tüketim, Yüksek Harcama: Türk Sağlık Sisteminin Genel Tablosu
Türkiye, devasa bir sağlık hizmeti sunum kapasitesine sahiptir. Ülkemizde 943'ü Sağlık Bakanlığına ait olmak üzere toplam 1.539 hastane ve 270.849 yatak bulunmaktadır. 1,47 milyonu aşkın sağlık çalışanı ve 233 binden fazla hekim bu ekosistemde kesintisiz hizmet vermektedir.
Ancak harcama yapısına baktığımızda çarpıcı bir tablo ortaya çıkmaktadır:
2024 yılında toplam sağlık harcaması 2,359 trilyon TL seviyesine ulaşmıştır.
Bu harcamanın %76,1’i genel devlet bütçesinden karşılanmaktadır.
Toplam sağlık harcamasının GSYH içindeki payı %5,3 iken, yatırım harcamalarının payı yalnızca %0,4 düzeyindedir. Yani bütçemiz ağırlıklı olarak cari tüketime gitmekte, teknoloji üreten kalıcı yatırımlara ayrılan pay sınırlı kalmaktadır.
"Fikirden Ürüne" İzleği: Üreten Sağlık Modeli ve Üçlü Sarmal
TÜSEB öncülüğünde kurgulanan Üreten Sağlık Modeli, klasik Ar-Ge anlayışını terk etmektedir. Amaç sadece akademik makale yazmak veya rafta kalacak bir prototip yapmak değildir.
Model, Kamu – Üniversite – Sanayi iş birliğini simgeleyen bir "Üçlü Sarmal" üzerine kuruludur.
Doğrudan Klinikten Doğan İnovasyon: Sağlık çalışanlarının sahadaki gerçek ihtiyaçları tespit edilmektedir.
29 Merkezde Dev İnovasyon Ağı: Doç. Dr. Aziz Küçük ve ekibinin koordinasyonunda, 26 şehir hastanesi ve 2 eğitim araştırma hastanesinde TÜSEB Teknoloji Transfer Ofisleri (TTO) kurulmuştur.
Yaygın Ekosistem: TÜSEB proje destekleri 78 ile yayılmış; 2019–2026 döneminde 13.494 başvuru alınmış ve 2.727 proje desteklenmiştir.
Kritik Preklinik Eşik: TÜSEB İDEA ve Üreten Sağlık Portalı
Bir medikal fikrin ticarileşmesindeki en büyük engel "Ölüm Vadisi" olarak bilinen preklinik ve klinik test aşamalarıdır.
TÜSEB İDEA (Aziz Sancar Araştırma Merkezi): 5.200 m² kapalı alanda, İyi Laboratuvar Uygulamaları (GLP) standartlarında hizmet veren bir preklinik merkezdir. 3 profesyonel ameliyathane, yoğun bakım üniteleri ve 2.000 küçük hayvan kapasitesiyle yerli biyomateryal ve cihazların güvenlik ile biyouyumluluk testlerini üstlenmektedir.
Üreten Sağlık Portalı (uretensaglik.gov.tr): Girişimciyi, sanayiciyi ve kamu altyapısını dijital ortamda buluşturmaktadır. e-Devlet, YÖKSİS ve MERSİS entegrasyonu tamamlanan portalda; 10.123 kayıtlı kullanıcı, 363 proje fikri, 257 kurum, 236 laboratuvar ve 14 üretim tesisi yer almaktadır.
Tıbbi Cihaz Pazarı: 4,5 Milyar Dolarlık Hacim ve İthalat Gerçeği
Türkiye tıbbi cihaz pazarının küresel büyüklüğü 500 milyar doları aşan pazar içindeki payı yaklaşık %1 düzeyindedir. 2025 yılı dış ticaret verileri net bir tablo sunmaktadır:
Dış Ticaret Hacmi: 4,52 milyar dolar.
İthalat: 3,18 milyar dolar.
İhracat: 1,34 milyar dolar.
İhracatın İthalatı Karşılama Oranı: %42.
İhracatımızın %45'i AB ülkelerine yapılırken, CE işaretini tanıyan ülkelere yapılan toplam ihracat %70'e ulaşmaktadır. Ancak ihraç ettiğimiz ürünler ağırlıklı olarak düşük teknolojili tıbbi sarf malzemeleri (%23) iken; ithal ettiğimiz ürünlerin başında yüksek teknolojili görüntüleme sistemleri (%19) gelmektedir. Örneğin Çin'den 619 milyon dolarlık ithalat yapılırken, ihracatımız sadece 48 milyon dolarda kalmış; karşılama oranı %7,8 seviyesine gerilemiştir.
Ayrıca Avrupa Birliği Tıbbi Cihaz Tüzüğü (MDR) kapsamında Türkiye'de yetkilendirilmiş 3 onaylanmış kuruluş (NB2764, NB2292, NB1984) bulunmakta olup Türkiye Avrupa'da 4. sırada yer almaktadır. Buna karşın IVDR alanında henüz yetkilendirilmiş bir yerli kuruluş bulunmamaktadır.
2025 Kamu Hastaneleri Verileri: %68 İthalat Bağımlılığı
Bölümün hazırlanmasında Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü'nden Bilgisayar Mühendisi Görkem Seber ile TİTCK'dan Biyomedikal Mühendisi Gönül Ercan’ın sağladığı veri analizleri kamu alımlarının yapısını netleştirmektedir.
Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi (MKYS) 2025 verilerine göre:
Kamu hastanelerinde tüketilen toplam tıbbi cihaz tutarının %68'i ithal, yalnızca %32'si yerli imal ürünlerden oluşmaktadır.
Tıbbi sarf tüketiminde yerlilik oranı %33, diğer tıbbi cihazlarda ise %30 seviyesindedir.
Branş Bazlı Kırılganlık: Harcamaların en yoğun olduğu Kardiyoloji branşında kullanılan malzemelerin %97,4'ü ithaldir. Radyoloji ve girişimsel işlemlerde ithalat oranı %82,5, Kalp Damar Cerrahisinde ise %86,6 düzeyindedir. Yerli üretimin güçlü olduğu tek alan ise Omurga Cerrahisi (%85,8 yerli) ve Ortopedi Travma grubudur (%88,9 yerli).
İlk 50 Cihaz ve İlk 100 Sarf Malzeme Analizi
TÜSEB analizleri, kaynakların dağılmasını önlemek için yerlileşmede odaklanılması gereken stratejik kalemleri belirlemiştir:
İlk 50 İthal Tıbbi Cihaz: İncelenen 50 ithal cihaz, kamu hastanelerinin toplam demirbaş satın alma tutarının tek başına %42'sini oluşturmaktadır. Listenin zirvesinde Bilgisayarlı Tomografi (BT - %23), Anjiyografi (%23) ve Ultrasonografi (%19) yer almaktadır.
İlk 100 İthal Tıbbi Sarf Malzeme: Tümü %100 ithal olan bu listede yer alan ilk 10 ürün (İmplante Edilebilir Kardiyoverter Defibrilatör, TAVI Kapak Seti, 3B Haritalama Ablasyon Kateteri, İlaç Salınımlı Stent vb.), 8,05 milyar TL ile listenin %44'ünü oluşturmaktadır. Sarf malzemelerinin süreklilik gösteren tüketim karakteri, dış ticaret açığını kalıcı hale getirmektedir.
Somut Çıktılar: TÜSEB Tarafından Projelendirilen Yerli Cihazlar
Bu analizler doğrultusunda TÜSEB, doğrudan dışa bağımlılığı azaltacak stratejik ürünleri projelendirmiştir:
Sahra Tipi Operasyon Lambası
Biyolojik Perikardiyal Vasküler Yama
Sol Atriyal Apendiks (SAA) Oklüder Stent
Vasküler Akış Daraltıcı (VAD) Stent
Safety IV Kanül
Giyilebilir EKG Holter Cihazı
Transkateter Pulmoner Kapak Sistemi
Değerlendirme
Tıbbi cihaz verileri açıkça gösteriyor ki; Türkiye sarf malzemesi ve basit cerrahi alet üretebilen ancak katma değeri ve yazılım içeriği yüksek kardiyovasküler implantlarda ve görüntüleme cihazlarında neredeyse tamamen dışa bağımlı bir yapıdadır. TÜSEB'in şehir hastanelerine kurduğu TTO yapıları ve İDEA gibi preklinik altyapılar bu açığı kapatmada tarihi bir fırsat sunmaktadır.
Sizce kamu alımlarında "en düşük fiyat" yerine teknolojik katma değeri ve yerli üretimi önceleyen modeller nasıl yaygınlaştırılabilir?
Bu yazı ilk olarak 2 Kasım 2026'da yazarın LinkedIn hesabında yayımlanmıştır; özgün yazı için tıklayınız.
Seyit Hamza Çavga'nın LinkedIn'deki diğer yazıları için tıklayınız.
Sık Sorulan Sorular
Kamu hastanelerinde kullanılan tıbbi cihazların ne kadarı ithal?
Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi (MKYS) 2025 verilerine göre kamu hastanelerinde tüketilen toplam tıbbi cihaz tutarının %68'i ithal, yalnızca %32'si yerli imal ürünlerden oluşuyor. Kardiyoloji branşında kullanılan malzemelerin %97,4'ü ithal.
Türkiye'nin tıbbi cihaz dış ticareti ne durumda?
2025 yılında dış ticaret hacmi 4,52 milyar dolar; ithalat 3,18 milyar dolar, ihracat 1,34 milyar dolar ve ihracatın ithalatı karşılama oranı %42.
Üreten Sağlık Modeli nedir?
TÜSEB öncülüğünde kurgulanan, Kamu – Üniversite – Sanayi iş birliğini simgeleyen 'Üçlü Sarmal' üzerine kurulu bir model. Amaç yalnızca akademik makale ya da rafta kalacak prototip değil; sağlık çalışanlarının sahadaki gerçek ihtiyaçlarından doğan fikirleri ürüne dönüştürmek.
TÜSEB İDEA ne sunuyor?
5.200 m² kapalı alanda, İyi Laboratuvar Uygulamaları (GLP) standartlarında hizmet veren bir preklinik merkez. 3 profesyonel ameliyathane, yoğun bakım üniteleri ve 2.000 küçük hayvan kapasitesiyle yerli biyomateryal ve cihazların güvenlik ile biyouyumluluk testlerini üstleniyor.
Etiketler: Üreten Sağlık, Tıbbi Cihaz, Yerli Üretim, TÜSEB, İthalat, Kamu Hastaneleri